biografia Heleny Deutsch



Helena urodziła się w 1884 roku jako najmłodsza z czwórki rodzeństwa w spolonizowanej inteligenckiej rodzinie przemyskich Żydów.  Na długie lata wzorem dla niej był jej ojciec, znany i ceniony prawnik, Wilhelm Rosenbach. Jako nastolatka Helena zaangażowała się w ruch na rzecz emancypacji kobiet, organizując m.in. strajki przemyskich robotnic. Jej namiętność do polityki splotła się z namiętnością do jednego z czołowych działaczy socjalistycznych tego okresu, późniejszego posła do parlamentu Austro-Węgier, Hermana Libermana. Owiany mgiełką skandalu związek z dużo starszym żonatym mężczyzną, przetrwał kilka lat i wywarł ogromny wpływ na życie Heleny. Towarzysząc Libermanowi podczas międzynarodowego kongresu socjalistycznego w Sztokholmie (1910 r.), młoda Rosenbach zafascynowała się poznaną wtedy osobiście Różą Luksemburg.
Jak wiele młodych Żydówek z inteligenckich domów, marzących o samodzielności i swobodzie, Helena postanowiła zdobyć wyższe wykształcenie. W wieku 22 lat zdała maturę we Lwowie, po czym rozpoczęła studia na Uniwersytecie Wiedeńskim. Marzyła o tym, żeby pójść w ślady ojca, lecz aż do końca pierwszej wojny światowej wydział prawa wiedeńskiej uczelni niedostępny był dla kobiet. Helena wybrała medycynę. W Monachium, gdzie studiowała przez ostatni rok, poznała przyszłego męża, Feliksa Deutscha. Pobrali się w 1912 roku, a pięć lat później przyszedł na świat ich syn Martin.
Podczas, gdy Feliks robił karierę jako lekarz internista (był jednym z wczesnych popularyzatorów medycyny psychosomatycznej), Helena podjęła pracę jako asystentka w Klinice Psychiatrycznej Wagnera-Jauregga w Wiedniu. Objęcie przez kobietę takiego stanowiska było wówczas możliwe tylko ze względu na zapotrzebowanie na męskich konsyliarzy na froncie pierwszej wojny światowej.
Po kilku latach, pomimo uznania, jakim się cieszyła, Helena poczuła znużenie pracą w klinice. Na oddział  prosto z frontu trafiało coraz więcej „beznadziejnych przypadków”. Zaintrygowana tekstami Zygmunta Freuda, Deutsch postanowiła poddać się u niego – wielce kontrowersyjnej w owym czasie – psychoanalizie. „Zrzucenie oków nieświadomości na drodze psychoanalizy” było – jak wspominała po latach – trzecią rewolucją w jej życiu (po oswobodzeniu się spod tyranii matki i zachłyśnięciu socjalizmem). W 1918 roku Deutsch zotała członkinią Wiedeńskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego. Tak zaczęła się jej kariera w centrum tegoż ruchu, u boku samego Freuda. Mistrz powierzył jej kierowanie Wiedeńskim Instytutem Szkoleniowym, w którym nauki pobierali przyszli psychoanalitycy niemalże z całego świata. Relacja małżeństwa Deutschów z Freudem wydawała się być jednocześnie pełna dystansu do mistrza, jak i bardzo bliska. Feliks był jego lekarzem (operował nowotwór dziąsła tego wielbiciela cygar) i partnerem do brydża w domu Freuda przy Berggasse 19 (dzisiejsze Muzeum Freuda).
Tym trudniejsza musiała być decyzja porzucenia dotychczasowego życia i opuszczenia Austrii w 1935 roku. Chcąc ochronić syna przez represjami grożącymi za polityczną aktywność wymierzoną w austrofaszystowski rząd, rodzina Deutschów wyruszyła za ocean. Trzy lata później sam Freud znalazł się na emigracji w Londynie, gdzie wkrótce zmarł.
W USA Helena została długoletnią współpracowniczką Bostońskiego Towarzystwa Psychoanalizy. W latach 1944-1945 ukazało się jej najsłynniejsze dzieło „The Psychology of Women”. To właśnie dorobek naukowy na polu psychologii i seksualności kobiet oceniany jest jako najcenniejszy przyczynek Deutsch w rozwoju psychoanalizy.
Długo by opisywać dalsze, „amerykańskie” losy Heleny i jej rodziny. Uczennica Freuda, pochodząca z Przemyśla, dożyła sędziwego wieku 97. lat, a bostoński instytut psychoanalizy po dziś dzień przyznaje naukową nagrodę im. Feliksa i Heleny Deutschów. Syn tej lekarskiej pary, Martin, został profesorem prestiżowego Instytutu Technologii w Massachusetts (MIT). Zmarły w 2002 roku w wieku 85 lat, zaliczany był do grona najwybitniejszych amerykańskich fizyków.

Ważnym tematem opisu Przemyśla schyłku XIX i XX wieku w  autobiografii Heleny Deutsch stały się stosunki chrześcijan i żydów. Choć Helena wzrastała w spolonizowanej i zupełnie nieortodoksyjnej rodzinie, często doświadczała poczucia wyobcowania. Targana sprzecznościami, bardziej identyfikowała się z „cierpiącą, zniewoloną Polską” niż z żydowskimi korzeniami. Jak wspomniała po latach, otaczający ją antysemityzm sprawiał, że chciała być Polką. Jak również po latach relacjonował Martin Deutsch, jego matka na starość coraz bardziej otaczała się studentami z Polski i polską literaturą. Każdy język, którym władała, aż do jej śmierci naznaczony był polskim akcentem.

Prace Heleny Deutsch:
  • Psychoanalysis of the Sexual Functions of Women, Internationaler Psychoanalytischer Verlag, Leipzig/Wien/Zürich, 1925 (Neue Arbeiten zur ärztlichen Psychoanalyse No. 5). Translated to English in 1991, ISBN 978-0-946439-95-9.
  • The Psychology of Women, Volume 1: Girlhood, Allyn & Bacon, 1943, ISBN 978-0-205-10087-3.
  • The Psychology of Women, Volume 2: Motherhood, Allyn & Bacon, 1945, ISBN 978-0-205-10088-0.
  • Neuroses and Character Types, International Universities Press, 1965, ISBN 0-8236-3560-0 .
  • Selected Problems of Adolescence, International Universities Press, 1967, ISBN 0-8236-6040-0.
  • A Psychoanalytic Study of the Myth of Dionysus and Apollo, 1969, ISBN 0-8236-4975-X .
  • Confrontations with Myself, Norton, 1973, ISBN 978-0-393-07472-7.
  • The Therapeutic Process, the Self, and Female Psychology, 1992, ISBN 978-0-393-07472-7.